ę i ą to samogłoski nosowe — wyjątkowe litery języka polskiego.
Wymawiane są z charakterystycznym rezonansem nosowym, choć w mowie potocznej na końcu wyrazu
brzmią słabiej (ę jak „e", ą jak „o"). W piśmie zawsze piszemy je poprawnie!
💡 Zapamiętaj: choć mówimy potocznie „idę" bardziej jak „idę" a „mamą" jak „mamom",
w PIŚMIE zawsze zachowujemy ę i ą!
📘 Kiedy piszemy ę?
1. Zakończenie 1. osoby l.poj. czasu teraźniejszego
piszę (ja), idę (ja), mówię (ja), niosę (ja)
Pytaj: czy mówię o sobie? Czy to „ja" w czasie teraźniejszym? → piszemy ę
Uwaga: on pisze (3. os.) — bez ę! Tylko ja piszę — z ę!
2. Czasowniki 1. os. l.poj. kończące się na -nę
biegnę, płynę, ciągnę, sunę
3. Biernik l.poj. rzeczowników i zaimków żeńskich
Widzę kobietę, tę ulicę, Anię, rękę
Pytaj: kogo? co? → jeśli żeński rodzaj i Biernik → piszemy ę
4. ę przed spółgłoską w środku wyrazu
język, ręka, pędzel, wędka, kępa, tęcza
Trzeba zapamiętać — pisownię sprawdzamy w słowniku!
Forma
Przykład
Zasada
1. os. l.poj.
ja piszę, ja idę
ę = 1. osoba czasu teraźn.
Biernik ż.
widzę kobietę, tę drogę
ę = biernik l.poj. żeński
-nę
biegnę, płynę
ę na końcu czasownika -nę
przed spółgł.
język, ręka, wędka
ę w środku wyrazu
📗 Kiedy piszemy ą?
1. Zakończenie 3. osoby l.mn. czasu teraźniejszego
czytają (oni), mówią (oni), piszą (oni), idą (oni), są
Pytaj: czy mówię o kilku osobach? Czy to „oni/one" w czasie teraźniejszym? → piszemy ą
2. Narzędnik l.poj. rzeczowników żeńskich
z mamą, z koleżanką, przed szkołą, z panią
Pytaj: z kim? z czym? → jeśli żeński i Narzędnik → piszemy ą
3. ą przed spółgłoską w środku wyrazu
ząb, dąb, wąski, kąt, mądrość, pąk, wątroba
Trzeba zapamiętać!
Forma
Przykład
Zasada
3. os. l.mn.
oni czytają, oni idą
ą = 3. osoba l.mn. czasu teraźn.
Narzędnik ż.
z mamą, przed szkołą
ą = narzędnik l.poj. żeński
przed spółgł.
ząb, dąb, wąski, kąt
ą w środku wyrazu
⚠️ Najczęstsze błędy
❌ pisze vs piszę
3. os. vs 1. os.
On pisze (bez ę — 3. os.) Ja piszę (z ę — 1. os.)
❌ idą vs idę
3. os. l.mn. vs 1. os. l.poj.
Oni idą (ą — 3. os. l.mn.) Ja idę (ę — 1. os. l.poj.)
❌ z mamą vs mamę
Narzędnik vs Biernik
z mamą (ą — Narzędnik: z kim?) widzę mamę (ę — Biernik: kogo?)