Czasowniki pochodne powstają od rzeczowników lub przymiotników przez dodanie przyrostków, albo od innych czasowników przez dodanie przedrostków (prefiksów). Np. praca → pracować, stary → starzeć się, pisać → napisać.
Uwaga na alternacje! Przy tworzeniu czasowników często zachodzą zmiany w temacie: sól → solić (ó → o), mróz → mrozić (ó → o, ź → z), sen → śnić (s → ś, e zanika).
Na przykładzie czasownika pisać:
| Forma | Znaczenie | Przykład użycia |
|---|---|---|
| napisać | dokonać czynności do końca | Napisałem list. |
| przepisać | skopiować | Przepisałem notatki. |
| zapisać | utrwalić na piśmie | Zapisałem numer. |
| wypisać | wyciągnąć / wylistować | Wypisałem wszystkie słowa. |
| podpisać | złożyć podpis | Podpisałem umowę. |
| opisać | opisać słowami | Opisałem sytuację. |
| wpisać | wstawić tekst w miejsce | Wpisałem hasło. |
| Przyrostek | Znaczenie / użycie | Przykłady |
|---|---|---|
| -ować | od rzecz. obcego lub pol.; czynności regularne | pracować, telefonować, malować |
| -nąć | czynność jednorazowa, momentalna | skoczyć, krzyknąć, mrugnąć |
| -iwać/-ywać | czynność wielokrotna, iteratywna | oglądywać, kupywać, czytywać |
| -ić/-yć | od rzeczowników i przymiotników | solić, mrozić, bielić, czyścić |
| -eć | od przymiotników; stawać się czymś | starzeć się, czernieć, bieledź |
| Niedokonany (imperfectivum) | Dokonany (perfectivum) | Sposób tworzenia |
|---|---|---|
| pisać | napisać | przedrostek na- |
| czytać | przeczytać | przedrostek prze- |
| robić | zrobić | przedrostek z- |
| mówić | powiedzieć | supletywizm (inny rdzeń) |
| jeść | zjeść | przedrostek z- |
| pić | wypić | przedrostek wy- |
| kupować | kupić | zmiana przyrostka -ować → -ić |
| uczyć się | nauczyć się | przedrostek na- |
| biegać | pobiec | przedrostek po- + zmiana |
| oglądać | obejrzeć | przedrostek o- + zmiana |
Pamiętaj: Aspekt niedokonany opisuje czynność trwającą lub powtarzającą się (pisałem godzinę), a aspekt dokonany — czynność zakończoną (napisałem list).
Wybierz graczy do turnieju: